Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
 
 
RÓŻNORODNOŚĆ PISMA DRUKARSKIEGO PDF Drukuj Email
Wpisany przez Administrator   
wtorek, 27 kwietnia 2010 17:18

RÓŻNORODNOŚĆ PISMA DRUKARSKIEGO W XV W.

Ten ścisły początkowo związek inkunabułu z rękopisem tłumaczy do pewnego stopnia ogromną różnorodność czcionki typograficznej stosowanej w drukach XV w. Rytownicy bowiem wzorowali się na dukcie ręcznym współcześnie używanych typów pisma.

Żeby ilość czcionek wystarczała na oddanie wszystkich liter pojedynczych, ligatur, skrótów i innych znaków, jak np. dywizów (= znaków rozdzielczych), kaszty drukarskie musiały być o wiele zasobniejsze niż są dzisiaj. Już Gutenberg posiadał 290 znaków, do druku zaś greckiego potrzeba ich było aż 1000. Każda drukarnia miała własną odlewnię czcionek, każdy drukarz sporządzał według swoich rysunków własne, nieraz różnorodne zestawy czcionek. Wszystkie style pisma, tzw. narodowe i regionalne, znalazły odbicie w drukach XV w. Zwracano tylko baczną uwagę na czytelność liter.

Jednak w miarę rozwoju sztuki typograficznej oficyny zaczęły w tworzeniu czcionek wzorować się nie na piśmie ręcznym, lecz na czcionkach bardziej znanych drukarzy. I tak np. Ulryk Zell, drukarz koloński, przyjął mniejszą półgotycką czcionkę Piotra Schoffera. Drukarze niemieccy, pracujący we Włoszech, przyswoili sobie bardziej prosty typ rotundy lub antykwy, aż w końcu ustaliły się w druku następujące rodzaje pism:

T e k s t u r a — monumentalne pismo gotyckie, używane głównie do ksiąg kościelnych (mszały, psałterze itp.).

G o t y k o - a n t y k w a — półgotyckie pismo przejściowe, zwane inaczej fere humanistica. Wyrosłe na gruncie włoskim jako mieszanina karolińskiej i gotyckiej minuskuły, wprowadzone przez Schoffera rozpowszechniło się również w Niemczech.

R o t u n d a — północnowłoska forma pisma późnogotyckiego. W latach osiemdziesiątych zaczyna nabierać znaczenia międzynarodowego na północy od Alp jako tzw. litterae venetae.

B a s t a r d a  powstała ze złagodzonych form narodowych gotyckiej kursywy. Rozpowszechnia się głównie w północnej Francji, Niderlandach i w Anglii.

A n t y k w a — oparta na prostym i czytelnym kształcie, humanistycznej minuskuły, najbardziej zbliżona do naszego nowoczesnego pisma.

Te wszystkie rodzaje redukują się w XVI w. do dwóch zasadniczych typów: antykwy i gotyku, który w zależności od rodzaju stosowanej czcionki nazywany był l) s z w a b a c h ą — czcionka dość szeroka ze złagodzonymi załamaniami, 2) f r a k t u r ą — wąskie, ostrokanciaste, barokowe pismo rozpowszechniające się w połowie XVI w. (zob. s. 54).

Niektóre pisma stawały się pod koniec XV w. własnością międzynarodową, ale drukarnie zawsze przejawiały pewne cechy indywidualne. Zestawy czcionek przechodziły nieraz z rąk do rąk drogą kupna i sprzedaży, wymiany albo drogą spadku. Zdarzało się czasem, że drukarze kompletowali sobie pełny zestaw z dwóch lub kilku garniturów niekompletnych, albo też jeden typ czcionki zamawiany był przez kilku drukarzy.

Tak więc indywidualność zasobów każdej drukarni umożliwia dzisiejszym badaczom identyfikowanie anonimowych lub fragmentarycznych druków za pomocą tzw. metody typograficznej .Konrada Haeblera, polegającej na porównaniu i analizie wszystkich właściwości danego pisma drukarskiego według ustalonych wzorów.

 

[na podstawie Książka drukowana XV - XVIII w. - Helena SZWEJKOWSKA]